Red Squirrel News.
It's been quite a while since the last issue of Red Squirrel News.  Staff attention has been focused on the coordination of a management plan for the Mid Wales Red Squirrel Focal Site.  There was no winter issue of Red Squirrel News this year, but that means there's plenty of things red-squirrelly to cover in this spring issue! 
Find out how the MWRSP is working with the forest industry in the Tywi area to help to retain and restore habitat for the benefit of red squirrels.  Discover where some of the pine martens brought to Wales from Scotland by the Vincent Wildlife Trust have established
territories.   Find out about the new Red Squirrels United Project and how it is working to save red squirrels across the UK.  Learn about new red squirrel sightings near to Llanddewi Brefi, in the west of the Focal Site, and how this might be an indication of the growing health of this key population.  Read the latest info from the British Association for Shooting and Conservation (BASC) on their Trap Loan Scheme and how they are working with MWRSP to create a 'buffer to the buffer' for the Red Squirrel Focal Site, enabling further protection for our red squirrels from grey squirrels.
                                    HAPPY READING!
Newyddion y Wiwer Goch
Aeth cryn amser heibio ers rhifyn diwethaf Newyddion y Wiwer Goch.  Mae sylw’r staff wedi canolbwyntio ar gydlynu cynllun rheoli ar gyfer Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru, ac felly gohiriwyd cyhoeddi’r cylchlythyr hwn. Mae hyn yn golygu fod yna ddigon o bethau’n ymwneud â’r wiwer goch i’w cynnwys yn y rhifyn y gwanwyn.
 Gallwch ddarganfod sut mae rhai o'r beleod a gymerwyd i Gymru o'r Alban gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Vincent wedi sefydlu cynefinoedd heb fod ymhell o Randir-mwyn.  Hefyd, gallwch ddarllen am brosiect newydd, sef prosiect Gwiwerod Coch Unedig / Red Squirrels United a sut mae'n gweithio i achub gwiwerod coch ar draws y DG.  Yn ogystal, mae’r cylchlythyr yn sôn am wiwerod coch yn cael eu gweld am y tro cyntaf  ger Llanddewibrefi, yng ngorllewin y Prif Barth Gwarchod,  a sut y gallai hyn fod yn arwyddocaol o ran poblogaeth allweddol y Parth.  A chewch yr wybodaeth ddiweddaraf gan Gymdeithas Brydeinig Saethu a Chadwraeth (BASC) am ei Chynllun Benthyca Trapiau a sut y mae’n gweithio gyda Phrosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru i greu 'clustog i’r clustog' ar gyfer y Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Coch, gan alluogi diogelu gwiwerod coch yn well byth rhag y rhai llwyd.
Mwynhewch y darllen!
Tracking the Red Trail in Mid Wales
When Shelagh Yeomans, Local Coordinator for the Trap Loan Scheme in the Llanddewi Brefi area, received a phone call in January from one of her members, Martin, she was elated! Martin and his wife Lorraine live above Llanddewi Brefi, just over a mile from where our feeder and trail cam have been recording reds for the last 18 months.  They were
surprised one morning to see a red squirrel, happily chewing away at fat balls on their bird table, only a couple of metres away from their kitchen window. 
Ever since, the red squirrel visits most mornings between around 8 and 10. Martin commented: "How amazing to have a red squirrel visiting our garden - we feel really privileged.  The squirrel doesn't seem scared of people; sometimes when we're looking through the kitchen window it looks right at us and just keeps on munching."
The project has lent a trail cam to Martin to record the visits; hopefully we'll have some footage available soon.
Meanwhile, the red squirrel that had been visiting the feeder trail camera above Llanddewi Brefi  has been appearing at the feeder on a sporadic basis over the autumn months, and has sometimes been absent for weeks at a time. The graph below shows the number and frequency of visits since June of last year.  In early September, Andrew Martin, the volunteer who creates an activity log from the 100s of video clips that this trail
cam produces, noticed that there appeared to be another individual visiting the feeder, with a much darker tail than the squirrel with the blonde tail that had been visiting previously.  The interval between the 'blonde tail' visits and 'dark tail' appearing on camera seemed to be too short a period for seasonal coat variation to be the explanation.
However, in late January, 
as the frequency of
visits began to increase, we were bowled over to see 3 reds recorded on the trail cam at one time!  Initially the squirrel at the feeder is literally bombarded by the other 2, and growls can be heard on the video feed.  The photo above shows the red at the feeder looking down to where another squirrel has just run off, whilst a third red dives down to knock the squirrel off the feeder. A few days later, clips show 2 squirrels displaying no signs of aggression.  The most likely explanation of this behaviour is that this is 1 female and 2 competing males; let's hope for a glimpse of young reds in the early Spring!
Unfortunately there has been no sign of the red squirrel that was captured on a Vincent Wildlife Trust trail cam in Pantyfedwen woodland, near to Pontrhydfendigaid, despite lodgepole pine in the area providing ideal feeding habitat for reds.  Chris Harris, who has been monitoring this camera trap is on-the-case, and we hope that his efforts will soon be rewarded with a sighting.  Similarly, there has been no luck for Matthew Hand who has been monitoring a camera trap in forestry near to Rhandirmwyn.  However, he plans to follow up another reported sighting of a red squirrel in nearby Cwm-y-Rhaeadr Woods, which we hope will prove to be more fruitful.
Ar Drywydd y Wiwer Goch yng Nghanolbarth Cymru
Pan dderbyniodd Shelagh Yeomans, Cydgysylltydd Lleol ar gyfer y Cynllun Benthyca Trapiau yn ardal Llanddewi Brefi, alwad ffôn ym mis Ionawr gan un o'i haelodau, Martin, roedd wrth ei bodd. Mae Martin a'i wraig Lorraine yn byw uwchben Llanddewi Brefi, ychydig dros filltir o’r lle mae ein camerâu porthwr a llwybr wedi bod yn recordio gwiwerod coch am y 18 mis diwethaf.  Dychmygwch eu syndod un bore o weld gwiwer goch yn bwyta peli braster ar y
bwrdd adar nid nepell o ffenestr y gegin. Byth oddi ar hynny mae’r wiwer goch yn ymweld bron bob bore rhwng tua 8 a 10.  Dywedodd Martin: "Mae’n anhygoel cael gwiwer goch yn ymweld â'n gardd – mae’n fraint o’r mwyaf.  Mae’n ymddangos nad oes ofn pobl ar y wiwer; weithiau pan fyddwn yn edrych drwy ffenest y gegin mae'n edrych yn syth aton ni ac yn dal i fwyta.”
Rhoddodd y prosiect fenthyg camera llwybr i
Martin i gofnodi'r ymweliadau; gobeithio bydd gennym rai lluniau cyn bo hir. 

Yn y cyfamser, mae’r wiwer goch a fu’n ymweld â'r camera uwchben Llanddewibrefi wedi bod yn ymddangos wrth y porthwr o bryd i’w gilydd yn ystod misoedd yr hydref; ambell waith doedd dim sôn amdani am wythnosau ar y tro. Mae'r graff uchod yn dangos nifer ac amlder yr ymweliadau ers mis Mehefin y llynedd.  Yn gynnar ym mis Medi, sylwodd Andrew Martin, y gwirfoddolwr sy'n creu log gweithgaredd o'r cannoedd o glipiau fideo a gawn o’r camera llwybr hwn, fod gwiwer arall yn ymweld â'r porthwr, a bod gan hon gynffon dywyllach o lawer na'r wiwer â chynffon felen a fu’n ymweld o'r blaen. Mae'r cyfnod rhwng ymweliadau’r 'gynffon felen' a’r 'gynffon dywyll' yn gyfnod rhy fyr i got newid lliw yn ôl y tymor.
Fodd bynnag, ddiwedd Ionawr, wrth i amlder yr ymweliadau gynyddu, fe’n syfrdanwyd o weld tair gwiwer goch gyda’i gilydd!   I ddechrau mae'r wiwer wrth y porthwr yn cael ei bombardio'n llythrennol gan y ddwy arall, ac mae sŵn chwyrnu i’w glywed ar y fideo.  Mae’r llun uchod yn dangos y wiwer goch wrth y porthwr yn edrych i lawr i’r lle mae gwiwer arall newydd redeg i ffwrdd.  Mae trydedd wiwer goch yn gwneud ei gorau i  wthio’r wiwer oddi ar y porthwr. Ychydig ddyddiau yn ddiweddarach, gallwn weld dwy wiwer yn bwydo’n hapus gyda’i gilydd.  Yr esboniad mwyaf tebygol o’r ymddygiad ymosodol yw bod yna un benyw a dau wryw sy’n cystadlu amdani; does dim ond gobeithio y cawn weld gwiwerod coch ifainc yn gynnar yn y gwanwyn!
 Yn anffodus, ni welwyd y wiwer goch a gafodd ei dal ar gamera llwybr Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Vincent yng nghoetir Pantyfedwen, ger Pontrhydfendigaid, er bod y pinwydd camfrig yno yn gynefin bwydo delfrydol i wiwerod coch.  Mae Chris Harris, a fu’n monitro’r trap camera hwn yn ymchwilio, ac rydym yn gobeithio y bydd ei ymdrechion yn cael eu gwobrwyo – a’r wiwer yn cael eu gweld unwaith eto.  Yn yr un modd, ni fu unrhyw lwc i Matthew Hand a fu’n monitro trap camera mewn coedwigaeth ger Rhandir-mwyn.  Fodd bynnag, mae'n ymchwilio i adroddiad arall o wiwer goch yng Nghoed Cwm Rhaeadr gerllaw, a gobeithio y cawn newyddion da yn y man.
A Management Plan for Mid Wales' Red Squirrels
The Red Squirrel Officer has been 'squirreling' away at her desk over the past 6 months in an effort to coordinate a 5-year Management Plan for the Mid Wales Red Squirrel Focal Site. The plan is a collaboration between the Wildlife Trust of South and West Wales, private forestry companies and Natural Resources Wales, with the purpose of helping the Mid Wales Red Squirrel Partnership (MWRSP) in achieving its aim of maintaining and enhancing the red squirrel population and its habitat in mid Wales.
As Red Squirrel Officer Becky Hulme explained: “Good forest design can maintain and improve the habitat that is available for red squirrels, and limit the potential for grey squirrel incursions.  To safeguard the red squirrel population in the Focal Site a balance needs to be maintained between ensuring sufficient feeding habitat for red squirrels without encouraging grey squirrels. Patches of good feeding habitat are needed within a wider matrix of lower quality habitat.  Forest connectivity needs to be maintained between these Key Areas throughout the felling cycles to enable movement of red squirrels between patches of feeding habitat.”

The map below is an example of one of the site plans from the Management Plan, all of which are
accompanied by notes on future management and suitability for red squirrels. Becky explained that "the process has been laborious, with plans being bounced to and from the forest managers, but we're nearly there now.  This couldn't have happened without the support and cooperation of all the forest managers involved, as well as the many hours work that volunteer Sarah Purdon has spent on creating the mapping for all 31 of the sites.  I'm very grateful to all contributors, but Sarah has been a real star!"
Current threats to the habitat of the red squirrel population in mid Wales include the large size, location and scale of clear-fell coupes and inappropriate clear-felling of key species which red squirrel rely on as a food source. Larch felling as a reaction to Phytophthora ramorum disease has been and will be a factor leading to further felling in the mid Wales Focal Site.

“Inappropriate felling can have a negative effect on red squirrels by removing arboreal connectivity, destroying breeding and feeding sites and degrading the habitat suitability for red squirrels” explained Becky. “This can lead to forest fragmentation and habitat isolation, reducing the total area of suitable habitat but also reducing the ability of red squirrels to use the available habitat, leading to local extinction of red squirrel populations.”

The failure to replant some important tree species is another potential threat to future red squirrel food supplies and habitat.  On top of this, in the near future, the planned programme of open peat restoration, involving the removal of tree cover, could be a considerable threat to habitat availability for red squirrels in mid Wales.

The MWRSP aims to develop the Mid Wales Red Squirrel Focal Site as an example of best practice for integrating commercial timber objectives with biodiversity objectives.  The forest industry is sometimes seen as posing a threat to native wildlife, however, Becky pointed out: "It must be remembered that the main reason that red squirrels have been able to persist in the forests of mid Wales is due to the composition of plantation forestry making the area relatively unsuitable for grey squirrels.  Without the large forestry plantations in and around the Tywi valley, the colonisation of non-native grey squirrels in mid Wales would have heralded the demise of the red squirrel, as is the case in most of Britain.”  Although the non-native forests in mid Wales were not planted with the aim of conserving red squirrels; the creation of habitat suitable for red squirrels is a fortunate by-product of this process.  

Becky continued: “The forest industry’s continued contribution to the conservation of this threatened native species can only be sustained if the requirement for a commercial return from crops is acknowledged.  However, if certain principles are followed, the conservation of red squirrels can go hand-in-hand with a commercial enterprise.”

The draft Management Plan is currently back with the forest managers for final edits to their sections of the Plan. It is hoped that the Plan will be finalised in time for a launch in the early summer.
As WTSWW Conservation Manger Lizzie Wilberforce concluded:As home to one of only three significant populations of red squirrels remaining in Wales, it is of upmost importance to conserve this iconic species for future generations. A partnership approach to land management, involving all of the stakeholders in the Mid Wales Red Squirrel Focal Site is the only approach that will secure suitable habitat and a future for the red squirrel in mid Wales.”
 
Pictured above are MWRSP volunteers with forest managers from Pryor & Rickett Silviculture on a site visit to discuss future plans for management at this large plantation near Rhandirmwyn (left to right) Huw Denman (MWRSP), Arthur Wiggins (PRS), Andrew Sowerby (PRS) and Matthew Hand (MWRSP).
Cynllun Rheoli ar gyfer
Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru
Mae’r Swyddog Gwiwerod Coch wedi bod wrthi’n ddyfal wrth ei desg yn ystod y chwe mis  diwethaf mewn ymdrech i gydgysylltu Cynllun Rheoli pum-mlynedd ar gyfer Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Canolbarth Cymru. Mae'r cynllun hwn yn gydweithrediad rhwng Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru, cwmnïau coedwigaeth preifat ac Adnoddau Naturiol Cymru, gyda'r bwriad o helpu Partneriaeth Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru (MWRSP) i gyflawni’r nod o gynnal a chynyddu niferoedd y gwiwerod coch a’u cynefin yn y canolbarth.

Dywedodd y Swyddog Gwiwerod Coch, Becky Hulme: “Gall dylunio coedwig yn dda gynnal a gwella'r cynefin sydd ar gael ar gyfer gwiwerod coch, a gall hefyd gyfyngu ar gyrchoedd gan wiwerod llwyd.  Er mwyn diogelu poblogaeth y wiwer goch yn y Prif Barth Gwarchod mae angen cael digon o gynefin bwydo i wiwerod coch, a hynny heb ddenu gwiwerod llwyd. Mae angen cynefinoedd bwydo da o fewn tiriogaeth ehangach â chynefin o ansawdd gwaelach.  Rhaid cadw coed i gysylltu’r Parthau Allweddol hyn pan fo coed yn cael eu cwympo fel bod gwiwerod coch yn gallu symud o un gynefin fwydo i’r llall.
Mae'r map isod yn enghraifft o un o gynlluniau safle’r Cynllun Rheoli, a phob un ohonynt â nodiadau ar reoli yn y dyfodol a’u haddasrwydd ar gyfer gwiwerod coch. Esboniodd Becky: “Mae’r broses wedi bod yn llafurus a chynlluniau’n cael eu taflu yn ôl ac ymlaen i'r rheolwyr coedwigoedd, ond mae’r broses ar fin ei chwblhau. Ni allai hyn fod wedi digwydd heb gymorth a chydweithrediad yr holl reolwyr coedwigaeth a fu’n cymryd rhan, yn ogystal â’r oriau hir a dreuliwyd gan un o’r gwirfoddolwyr, Sarah Purdons, yn mapio pob un o’r 31 safle.     Rwy’n ddiolchgar dros ben i bawb a gyfrannodd, ond bu Sarah yn wir seren!”
 
Ar hyn o bryd, mae'r bygythiadau i gynefin y boblogaeth gwiwerod coch yn y Canolbarth yn cynnwys maint, lleoliad a graddfa'r lleiniau sy’n cael eu cwympo’n llwyr a’r modd amhriodol y mae lleiniau o goed sy’n hanfodol ar gyfer bwyd i wiwerod coch yn cael eu clirio’n llwyr. Mae cwympo llarwydd ym Mhrif Barth Gwarchod Canolbarth Cymru oherwydd clefyd Phytophthora ramorum yn ychwanegu at y broblem.
“Gall cwympo coed yn amhriodol gael effaith negyddol ar wiwerod coch drwy gael gwared â choed sy’n cysylltu cynefinoedd, dinistrio safleoedd magu a bwydo a gwneud cynefinoedd yn llai addas ar gyfer gwiwerod coch," esboniodd Becky. "Gall hyn arwain at ddarnio coedwigoedd ac ynysu cynefinoedd, gan leihau faint o gynefin sy’n addas.  Gall hefyd amharu ar allu'r gwiwerod coch i ddefnyddio'r cynefin sydd ar gael, gan arwain at ddifodiant y gwiwerod coch lleol."

Gallai’r methiant i ailblannu rhai rhywogaethau pwysig o goed fod yn fygythiad arall i gyflenwadau bwyd a chynefin y wiwer goch yn y dyfodol.  Ar ben hyn, yn y dyfodol agos, gallai’r bwriad i adfer mawnogydd a chael gwared ar orchudd coed, fod yn fygythiad sylweddol i'r cynefin sydd ar gael i wiwerod coch yng nghanolbarth Cymru.

Mae Prosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru yn bwriadu datblygu’r Prif Barth Gwarchod fel enghraifft o arfer gorau ar gyfer integreiddio amcanion coed masnachol ag amcanion bioamrywiaeth.  Ambell waith ystyrir y diwydiant coedwigaeth yn fygythiad i fywyd gwyllt brodorol.  Fodd bynnag, dywedodd Becky: "Rhaid cofio taw’r prif reswm y mae gwiwerod coch wedi gallu parhau yng nghoedwigoedd canolbarth Cymru yw bod cyfansoddiad y coed a blannwyd yn gymharol anaddas ar gyfer gwiwerod llwyd.  Heb y planhigfeydd coedwigaeth mawr yn Nyffryn Tywi a’r cyffiniau, byddai’r gwiwerod llwyd anfrodorol yng nghanolbarth Cymru wedi arwain at dranc y wiwer goch, fel sy'n digwydd yn y rhan fwyaf o Brydain.”  Er na chafodd y coedwigoedd anfrodorol yn y Canolbarth eu plannu gyda’r nod o warchod gwiwerod coch; mae’r modd y gwnaethant greu cynefin addas i wiwerod coch yn sgil-gynnyrch ffodus o'r broses hon. 

Aeth Becky yn ei blaen: “Ni ellir cynnal cyfraniad parhaus y diwydiant coedwigaeth i gadwraeth y wiwer goch oni bai bod yr angen i wneud elw masnachol o’r coed yn cael ei gydnabod.  Fodd bynnag, os yw egwyddorion penodol yn cael eu dilyn, gall cadwraeth gwiwerod coch fynd law yn llaw â menter fasnachol.”

Mae'r Cynllun Rheoli drafft ar hyn o bryd yn ôl gyda'r rheolwyr coedwigoedd fel y gallant wneud unrhyw newidiadau i’w hadrannau nhw o’r Cynllun. Y gobaith yw y bydd y Cynllun yn cael ei gwblhau mewn pryd ar gyfer lansiad yn gynnar yn yr haf.

Dywedodd Rheolwraig Gadwraeth Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru, Lizzie Wilberforce: "Fel cartref i un o ddim ond tair poblogaeth sylweddol o wiwerod coch sydd ar ôl yng Nghymru, mae’n hanfodol bwysig ein bod yn gwarchod y rhywogaeth eiconig hon ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Gweithio trwy bartneriaeth i reoli tir, gyda chyfranogiad yr holl fudd-ddeiliaid yn y Prif Barth Gwarchod, yw’r unig ffordd o sicrhau cynefin addas a dyfodol i’r wiwer goch yng Nghanolbarth Cymru.”
VOLUNTEER WANTED!
The MWRSP Project is looking for a volunteer to help with a mapping exercise for the Mid Wales Red Squirrel Focal Site Management Plan.  We are very pleased to say that the current volunteer, Sarah Purdon, has found a full time job as an Assistant Warden on Skomer Island.  Although we are delighted for Sarah, this means that she has very limited availability to help with any last minute tweaks to the site maps that might be needed.  If you have skills in GIS mapping, experience in using QGIS, and some time to offer to the Project, please get in touch.
EISIAU GWIRFODDOLWYR!
Mae Prosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru yn chwilio am wirfoddolwr i helpu gyda gwaith mapio ar gyfer Cynllun Rheoli Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru.  Rydym yn falch iawn o allu dweud bod y gwirfoddolwr presennol, Sarah Purdon, wedi cael hyd i swydd lawn amser fel Warden Cynorthwyol ar Ynys Sgomer.  Er ein bod yn falch iawn dros Sarah, mae hyn yn golygu na fydd ar gael drwy’r amser i wneud unrhyw addasiadau munud-olaf i’r mapiau safleoedd.  Os oes gennych sgiliau mewn mapio GIS, profiad o ddefnyddio QGIS, a rhywfaint o amser i'w gynnig i'r Prosiect, cysylltwch â ni, os gwelwch yn dda.
Red Squirrels United 
Red Squirrels United (RSU)  is the first UK wide network working together to secure the future of red squirrels in nine UK stronghold areas of red squirrel populations across Northern Ireland, England and Wales. RSU is working with Saving Scotland’s Red Squirrels to ensure a joined up approach to red squirrel conservation is taken
across the whole of the UK. This makes RSU the biggest ever partnership of academics, practitioners and volunteers working together on a scientifically robust programme of red squirrel conservation.  It is also the largest invasive species management programme in Europe, and represents a significant investment by
the EU LIFE14 programme and the Heritage Lottery Fund of around £3 million. “Our practical conservation work focuses on early warning monitoring systems and squirrel surveying to enable grey squirrel management to be carried out effectively in woodlands." RSU Project Manager, Cathleen Thomas explained, “We aim to prevent grey squirrels from entering woodlands that are only inhabited by red squirrels. We are working with community-based rapid response teams involving more than 1,200 volunteers who are championing red squirrel conservation to form a coordinated and strategic national force.”
RSU is led by The Wildlife Trusts in partnership with Newcastle University, Forest Research, Lancashire Wildlife Trust, Red Squirrels Trust Wales, Northumberland Wildlife Trust, Ulster Wildlife as well as  The Wildlife Trust of South & West Wales (WTSWW).
The RSU contribution to the Mid Wales Red Squirrel Project (MWRSP) is our Grey Squirrel Control Officer, Ben Allen, who is employed by WTSWW to work for 2 days a week, to help to coordinate the effort to reduce grey squirrel numbers in and around the Red Squirrel Focal Site in mid Wales.  Ben has been in the job since September 2016, and is settling into the role.  Ben commented: “I’ve met many volunteers and professionals since starting in this role, and, although I have limited time on the job, have started to make good relationships which I hope will result in a more coordinated approach to grey squirrel control across the project area.  In mid Wales, where there is no natural barrier to protect the red population, control of grey squirrels is key to the survival of red squirrels.”  As well as the input of staff time to the MWRSP Project, we are also benefitting from the knowledge-sharing and networking opportunities that the RSU project provides.
Significant progress has been made by the many local and regional red squirrel conservation initiatives across the UK, including MWRSP, in halting the decline of the red squirrel populations and controlling the spread of grey squirrel populations.      However, these remnant red squirrel
populations are not safe yet – constant conservation effort is needed as long as grey squirrels are present nearby; a joined-up, strategic approach to this UK-wide issue is a rational way to tackle the problem.
If you would like to find out more about red squirrel conservation and grey squirrel control, please get in touch  07980 928733.
        Red Squirrel photo - Becca Vincent.
RSU is gathering data to help to provide a better picture of the public’s attitudes to grey squirrel control and red squirrel conservation.  If you have 10 minutes to spare, please complete an online survey.  The survey will stay open until June 2017
Mae Gwiwerod Coch Unedig yn casglu data er mwyn helpu i roi gwell darlun o’r hyn y mae’r cyhoedd yn ei feddwl am reoli’r wiwer lwyd a gwarchod y wiwer goch.  Os oes gennych ddeng  munud i'w sbario, a fyddech cystal â llenwi arolwg ar-lein.  Bydd yr arolwg ar gael tan fis Mehefin 2017.
Gwiwerod Coch Unedig
 
Gwiwerod Coch Unedig (RSU)  yw’r rhwydwaith cyntaf ledled y DG i gydweithio er mwyn sicrhau dyfodol y wiwer goch mewn naw o gadarnleoedd y wiwer goch ar draws Cymru, Gogledd Iwerddon a Lloegr. Mae’n gweithio gyda Saving Scotland’s Red Squirrels i sicrhau cydgysylltu  wrth  warchod  y  wiwer  goch ar  draws y  DG
gyfan. Mae hyn yn golygu taw Gwiwerod Coch Unedig yw’r bartneriaeth fwyaf erioed o academyddion, ymarferwyr a gwirfoddolwyr sy’n gweithio gyda’i gilydd ar raglen wyddonol gadarn sy’n delio â chadwraeth y wiwer goch.  Dyma hefyd y rhaglen fwyaf yn Ewrop sy’n rheoli rhywogaethau ymledol.  Cafwyd buddsoddiad
sylweddol o tua £3 miliwn gan raglen LIFE14 yr UE a Chronfa Dreftadaeth y Loteri.  
“Mae ein gwaith cadwraeth ymarferol yn canolbwyntio ar systemau monitro â rhybudd cynnar ac ar gadw llygad ar wiwerod fel bod modd rheoli gwiwerod llwyd yn effeithiol mewn coetiroedd.” Esboniodd Rheolwr Prosiect Gwiwerod Coch Unedig, Cathleen Thomas: “Rydym yn anelu at atal gwiwerod llwyd rhag mynd i mewn i goetiroedd lle mae gwiwerod coch yn byw. Rydym yn gweithio gyda thimau ymateb cyflym yn y gymuned sy'n cynnwys dros 1,200 o wirfoddolwyr sy'n hybu cadwraeth y wiwer goch er mwyn ffurfio grym cenedlaethol cydgysylltiedig a strategol.”

Arweinir Gwiwerod Coch Unedig gan yr Ymddiriedolaethau Natur mewn partneriaeth â Phrifysgol Newcastle, Ymchwil Coedwigaeth, Ymddiriedolaeth Natur Swydd Caerhirfryn, Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Cymru, Ymddiriedolaeth Natur Northumberland, Ulster Wildlife ac Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru.
Cyfraniad Gwiwerod Coch Unedig i Brosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru yw ein Swyddog Rheoli Gwiwerod Llwyd, Ben Allen, a gyflogir gan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru i weithio deuddydd yr wythnos, er mwyn helpu i gydgysylltu’r ymdrech i leihau niferoedd y gwiwerod llwyd yn y Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Coch a’r cyffiniau.  Mae Ben yn gwneud y gwaith ers mis Medi 2016.  Dywedodd Ben: “Rydw i wedi cwrdd â llawer o wirfoddolwyr a gweithwyr proffesiynol ac, er bod yr amser wedi’i gyfyngu, rwy wedi dechrau sefydlu perthynas dda â gwahanol bobl, a gobeithio y bydd hyn yn arwain at ffordd fwy cydlynol o reoli'r wiwer lwyd ar draws ardal y prosiect.  Yng nghanolbarth Cymru, lle nad oes unrhyw rwystr naturiol i amddiffyn y boblogaeth o wiwerod coch, mae rheoli gwiwerod llwyd yn allweddol i oroesiad y cochion.”  Yn ogystal â chyfrannu amser staff at Brosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru, rydym hefyd yn elwa o rannu gwybodaeth a'r cyfleoedd rhwydwaith y mae'r prosiect yn eu darparu.

Gwnaed cynnydd sylweddol gan y mentrau cadwraeth gwiwerod coch lleol a rhanbarthol ar draws y DG, gan gynnwys Prosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru, wrth atal dirywiad y poblogaethau gwiwerod coch a rheoli lledaeniad y gwiwerod llwyd.  Fodd bynnag, dydy’r poblogaethau gwiwerod coch sydd ar ôl ddim yn ddiogel eto.  Mae angen ymdrech gadwraeth gyson lle bynnag y bo gwiwerod wrth ymyl; mae defnyddio dull unedig strategol ar draws y DG yn ffordd synhwyrol o fynd i’r afael â’r broblem.
Os hoffech wybod mwy am gadwraeth y wiwer goch a rheoli'r wiwer lwyd, cysylltwch â ni. Rhif ffôn: 07980 928733
RSU Knowledge Fair, Belfast 
In early March, Becky, the Red Squirrel Officer, along with Ben, the Grey Squirrel Control officer, and 3 of the project’s key volunteers Merryll, Chris and Graham, all ventured across the Irish Sea to a Knowledge Fair, run by the Red Squirrels United (RSU) Project.
Representatives of all the red squirrel groups involved in the RSU Project came to the Fair, as well as people from further afield, Scotland, and even Italy, where grey squirrel colonisation is a much more recent problem.  The networking opportunities were invaluable, the whole group made connections with other red squirrel groups that will be very useful in the long term.  
 

The trip and the beautiful hotel was enjoyed by all; Becky remarked: “Our volunteers are essential to our project, so ensuring that their contribution is valued an on-going concern, so it was really good to both be spoiled and to have the opportunity to offer this treat to our volunteers”.
Merryll Hills commented: “I thoroughly enjoyed the whole trip.  It was lovely to meet everyone and talk about other projects.” Chris Harris went on to say: “. I think [the Fair] is great to ensure the conservation of the red squirrel and communication within the U.K. and Europe. It was also good to spend time with everyone and to get to know people better and to discuss some… important issues”.
 
The field trip to Silent Valley Mountain Park in the Mourne Mountains was a highlight.  The landscape is spectacular (the sunshine helped too!)  We were given a tour around the woodland area and found out about plans to reintroduce red squirrels to the Park, which is to the south of the Mourne Mountains, where the red population has died out due to grey squirrel presence.  Thanks to the focused efforts of volunteers and rangers, the grey squirrel population has reduced significantly, to a level where red squirrel reintroduction is a viable option.  The local topography means that grey squirrels have very limited incursion routes into the reintroduction site, so managing the grey squirrel population so that it does not present a threat to the reds will be sustainable as long as the control effort is maintained.
 
Pictured here in the Mourne Mountains (left to right) are Graham Sinclair, Ben Allen, Chris Harris, Merryll Hills and Becky Hulme.
Yn y llun hwn ym Mynyddoedd Mourne (o'r chwith i'r dde) mae Graham Sinclair, Ben Allen, Chris Harris, Merryll Hills a Becky Hulme.
Ffair Wybodaeth RSU 
Ddechrau mis Mawrth, mentrodd Becky, y Swyddog Gwiwerod Coch, ynghyd â Ben, y Swyddog Rheoli Gwiwerod Llwyd, a thri o brif wirfoddolwyr y prosiect, sef , Merryll, Chris a Graham, i Iwerddon ar gyfer Ffair Wybodaeth wedi’i threfnu gan Brosiect Red Squirrels United (RSU).
 
Daeth cynrychiolwyr o bob un o’r grwpiau gwiwerod coch sy’n ymwneud â’r Prosiect i’r Ffair, yn ogystal â phobl o ymhellach i ffwrdd – yr Alban a hyd yn oed yr Eidal, lle mae gwiwerod llwyd yn broblem fwy diweddar.  Rodd y cyfleodd i rannu gwybodaeth a syniadau yn amhrisiadwy; gwnaeth y grŵp cyfan gysylltiadau â grwpiau gwiwerod coch eraill, a bydd hyn yn ddefnyddiol dros ben yn yr hirdymor.  
 
Mwynhaodd pawb y daith a’r gwesty hyfryd.  Dywedodd Becky: “Mae ein gwirfoddolwyr yn hanfodol i'n prosiect, ac felly roedd yn dda gallu cynnig y wledd hon iddyn nhw.”
Dywedodd Merryll Hills: “Mi wnes i fwynhau'r daith gyfan yn llwyr.  Roedd yn hyfryd cwrdd â phawb a siarad am brosiectau eraill.” Meddai Chris Harris: “. Rwy'n credu fod y Ffair yn wych er mwyn sicrhau cadwraeth y wiwer goch a chyfathrebu o fewn y DG ac Ewrop. Roedd hefyd yn braf gallu treulio amser gyda phawb a dod i adnabod pobl yn well ac i drafod rhai materion pwysig.”
 
Un o’r uchafbwyntiau oedd y daith maes i Barc Mynydd Silent Valley ym Mynyddoedd Mourne.  Mae'r dirwedd yn anhygoel (roedd yr heulwen wedi helpu hefyd!)  Cawsom daith o amgylch yr ardal goetir a chlywed am gynlluniau i ailgyflwyno gwiwerod coch i'r Parc, sydd i'r de o Fynyddoedd Mourne, lle mae'r boblogaeth goch wedi’i dileu oherwydd presenoldeb gwiwerod llwyd.  Diolch i ymdrechion gwirfoddolwyr a cheidwaid, mae niferoedd y gwiwerod llwyd wedi gostwng i’r fath raddau fel y gallai ailgyflwyno gwiwerod coch fod yn ymarferol.  Mae'r topograffi lleol yn golygu nad yw’n rhwydd i wiwerod llwyd gyrraedd y safle ailgyflwyno, felly bydd modd rheoli niferoedd y gwiwerod llwyd fel nad ydynt yn fygythiad i'r gwiwerod coch – cyhyd ag y bo’r gwaith rheoli yn cael ei gynnal.
Roedd ein cerdyn Nadolig eleni yn dangos llun o’r Geni gan Charlie Coleman.  Allwch chi weld y wiwer goch yn sbïo ar y rheolwr o ben to’r lloches? Charlie oedd y warden yng Ngwarchodfa Ymddiriedolaeth Natur Woodsmill yn Sussex am nifer o flynyddoedd, ac, fel y gallwch weld o fanylder a hiwmor y gwaith celf hwn, roedd yn caru bywyd gwyllt brodorol yn angerddol.   Bu farw Charlie rai blynyddoedd yn ôl, ond, fel ei thad, mae ei ferch, Jane Hand, hithau’n caru bywyd gwyllt Prydain yn angerddol.  Mae Jane yn un o wirfoddolwyr Prosiect Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru ac mae’n hybu cadwraeth y wiwer goch yn ei hardal.  
Our Christmas card this year featured a wildlife nativity by Charlie Coleman.  Spot the red squirrel taking a peek at the manager from the roof of the shelter! Charlie was the warden at the Woodsmill Wildlife Trust Reserve in Sussex for many years, and, as can be seen by the detail and humour in this artwork, had a great love for native wildlife.  Charlie passed away some years ago, but, like her father, his daughter, Jane Hand, has a passion for British wildlife.  Jane volunteers for the MWRSP project and is a major advocate of red squirrel conservation in her local area.  A big thanks to Jane for providing the artwork.
Wot No Squirrels?
Up to 50% of the 'returns' that were received from Trap Loan Scheme (TLS) members across our Red Squirrel Focal Site in mid Wales for the last quarter state "NO SQUIRRELS SEEN."  Grey squirrel presence in and around the focal site has been notably lower in 2016 than it was in 2015.  The graph below shows a comparison of the number of greys dispatched by TLS members in 2015 compared to the number dispatched in 2016.  It is interesting to note that, although the number of members actively trapping has fallen, the cumulative time spent on grey squirrel control activity for all TLS members has not reflected this decrease. This illustrates the increased effort required to control greys when the population is small. TLS Coordinator John Smith gives us an insight into the importance of continued monitoring for grey squirrel presence (or lack of).
WELSH.
It's disappointing when you've checked your traps and found them empty. 
If there are squirrels about then it's probably worth trying a different baiting regime or watching where they go and placing a trap on their path, but what if you aren't seeing any? Well, that's what we are trying to achieve so you are in a good position!  Unfortunately clearing them all is usually only temporary,  
fairly soon new ones will arrive, but even if they don't it is still worth continuing to monitor them.  It is only by keeping the buffer zone free from greys that we can create the conditions that will give the reds the chance to expand their range. 
There have been sightings of red squirrels in a number of sites around the core zone, it's still early days and dangerous to make assumptions, but we may be making a difference.  Keep trying and remember that it is still worth returning your quarterly figures even if you've caught no squirrels - that really counts as good news!

John Smith, Trap Loan Scheme Coordinator,  Ffarmers area
Beth, dim Gwiwerod?
Mae hyd at hanner yr adroddiadau a gawson gan aelodau’r Cynllun Benthyca Trapiau ar draws ein Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Coch yng Nghanolbarth Cymru ar gyfer y chwarter diwethaf yn datgan: “NI WELWYD UNRHYW WIWEROD”.  Mae presenoldeb gwiwerod llwyd yn y Prif Barth Gwarchod a’r cyffiniau wedi bod yn sylweddol is yn 2016 nag yn 2015. Mae'r graff uchod yn dangos cymhariaeth o nifer y gwiwerod llwyd a laddwyd gan aelodau’r Cynllun Benthyca Trapiau yn 2015 â'r nifer a laddwyd yn 2016. Mae'n ddiddorol nodi, er bod nifer yr aelodau sy’n trapio gwiwerod llwyd wedi gostwng, nid yw'r amser sy’n cael ei dreulio ar reoli gwiwerod llwyd wedi gostwng i’r un graddau.  Mae hyn yn dangos sut mae angen mwy o ymdrech i reoli gwiwerod llwyd pan fo’r boblogaeth yn fach. Mae Cydgysylltydd y Cynllun Benthyca Trapiau, John Smith, yn esbonio pa mor bwysig yw cadw llygad o hyd am bresenoldeb gwiwerod llwyd (neu’r diffyg ohono).
Mae'n siomedig pan fyddwch wedi mynd i weld eich trapiau a’u cael yn wag. 
Os oes gwiwerod o amgylch, mae'n werth rhoi cynnig ar ddefnyddio abwyd gwahanol neu edrych i weld lle maen nhw’n mynd a gosod trap ar eu llwybr.  Ond beth ddylech ei wneud os nad ydych chi’n gallu gweld unrhyw wiwerod? Wel, dyna’n union yr hyn rydyn
ni’n ceisio ei wneud!  Yn anffodus, dros dro yn unig y bydd safle’n glir o unrhyw wiwerod llwyd; cyn bo hir bydd rhai newydd yn cyrraedd.  Felly, mae’n werth cadw llygad ar y sefyllfa drwy’r amser.  Dim ond trwy gadw’r strimyn clustog yn glir o unrhyw wiwerod llwyd y gallwn greu’r amodau a fydd yn rhoi cyfle i’r wiwer goch ehangu ei chynefin. 
Gwelwyd gwiwerod coch mewn nifer o safleoedd o amgylch y parth craidd, ond mae'n dal yn rhy gynnar i broffwydo’r hyn allai ddigwydd.  Serch hynny, mae’n bosib y byddwn yn gwneud gwahaniaeth.  Daliwch ati, a chofiwch ei bod hi’n werth dychwelyd eich ffigurau chwarterol, hyd yn oed os nad ydych chi wedi dal unrhyw wiwerod, oherwydd mae dim gwiwerod llwyd yn newyddion da!

John Smith, Cydgysylltydd y Cynllun Benthyca Trapiau yn ardal Ffarmers
 
Trap Loan Scheme / Cynllun Benthyca Trapiau

For free bait and loan of trapping equipment,
contact your nearest Local Co-ordinator, based in
Pontrhyfendigaid, Tregaron, Llanddewi Brefi,  Llanfair Clydogau, 
Ffarmers, Crugybar, Cilycwm, Rhandirmwyn and Abergwesyn.  
Visit the website for contact details
 If you are interested in becoming a Co-ordinator for your local area, contact Becky on b.hulme@welshwildlife.org / 07972 201202


I gael abwyd a benthyca cyfarpar trapio am ddim,
cysylltwch â’ch Cydgysylltydd Lleol agosaf ym
Mhontrhydfendigaid, Tregaron, Llanddewibefi,  Llanfair Clydogau,  Ffarmers, Crug-y-bar, Cilycwm, Rhandir-mwyn a Abergwesyn.  
Ewch i’n
gwefan i gael y manylion cyswllt
Os oes gennych ddiddordeb mewn bod yn Gydgysylltydd yn eich ardal leol, cysylltwch â Becky ar 
b.hulme@welshwildlife.org / 07972 201202
BASC Trap Loan Scheme Extension
BASC, the British Association for Shooting and Conservation, has been working with the Mid Wales Red Squirrel Partnership (MWRSP) for nearly two years. BASC have been recruiting their members for grey squirrel control by putting those members who live within the core and buffer areas of the Mid Wales Red Squirrel Focal Site (MWRSFS) in touch with their local MWRSP Trap Loan Scheme co-ordinators.
BASC have also been recruiting people who live up to 5km outside the confines of the MWRSFS buffer and loaning them kit and providing them with training through the NRW-funded Green Shoots programme.  This provides some extra protection for the reds in the Focal Site, by widening the loan of trapping equipment to an estimated 107 BASC members and enabling the control of grey squirrels migrating in from surrounding woodlands. 

In the first 18 months, many of the BASC members who expressed an interest in trapping were situated within the MWRSFS, and were thus eligible for kit from the MWRSP Trap Loan Scheme. However, BASC also received enquiries   from members outside of the original 5km BASC buffer area who wished to help in the effort to conserve the red squirrel in mid Wales.  BASC Green Shoots Officer, Audrey Watson explained: “Forest Research modelling has shown the entire mid Wales area to be a single habitat network for grey squirrels and, where there is a degree of woodland connectivity, there was a good case for extending the buffer to a distance greater than the general range of a grey squirrel.”

Thus, after discussion with WTSWW Red Squirrel Officer,  Becky Hulme, BASC have now extended their buffer area to approximately 10km beyond the Focal Site buffer, and have also encompassed the Brechfa Forest area, where red squirrels are known to have been active less than 15 years ago.  Audrey commented:  “The good news is that this extension will not only enable a further 80 BASC members to become eligible for free training and kit loan, the BASC TLS Scheme is open to anyone living within this new extended  buffer area, not only BASC members. This new development means that there is scope for many more people to get involved in grey squirrel control, the main measure that can help to save our red squirrels in mid Wales.”
Anyone living within the black boundary is eligible for free training and kit loan either through BASC or through the MWRSP.  Please get in touch for details.
Estyniad i Gynllun Benthyca Trapiau BASC
Bu BASC, y Gymdeithas Brydeinig Saethu a Chadwraeth, yn gweithio gyda Phartneriaeth Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru (MWRSP) ers yn agos i ddwy flynedd. Mae BASC wedi bod yn recriwtio eu haelodau ar gyfer rheoli gwiwerod llwyd trwy roi’r aelodau hynny sy’n byw oddi mewn i’r prif barth a’r strimyn clustog mewn cysylltiad  â chydgysylltwyr lleol Cynllun Benthyca Trapiau MWRSP.
Hefyd, bu BASC yn recriwtio pobl sy'n byw hyd at 5km y  tu allan i ffiniau Prif Barth Gwarchod Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru, yn benthyca  cyfarpar iddyn nhw ac yn darparu hyfforddiant trwy'r rhaglen Blagur Gwyrdd sy’n cael ei hariannu gan Adnoddau Naturiol Cymru.  Mae hyn yn rhoi rhywfaint o ddiogelwch ychwanegol i’r cochion yn y Prif Barth Gwarchod, trwy fenthyca trapiau i oddeutu 107 o aelodau BASC er mwyn rheoli gwiwerod llwyd sy’n dod i mewn o’r coetiroedd oddi amgylch. 
 
Yn y 18 mis cyntaf, roedd llawer o'r aelodau BASC a fynegodd ddiddordeb mewn trapio yn byw oddi mewn i’r Prif Barth Gwarchod, ac felly roedden nhw’n gymwys i gael cyfarpar trapio o dan y Cynllun Benthyca Trapiau. Fodd bynnag, mae BASC wedi derbyn ymholiadau hefyd gan aelodau y tu allan i'r parth gwarchod gwreiddiol o 5km a oedd yn dymuno helpu yn yr ymdrech i warchod y wiwer goch yng nghanolbarth Cymru.  Esboniodd Swyddog Blagur Gwyrdd BASC, Audrey Watson: “Mae modelu’r Ymchwil Coedwigaeth wedi dangos fod holl ardal canolbarth Cymru yn rhwydwaith cynefin sengl ar gyfer gwiwerod llwyd, phan fo elfen o gysylltedd coetir, roedd achos da dros ymestyn y strimyn clustog i bellter sy’n fwy na chynefin cyffredinol y wiwer lwyd.”

Felly, ar ôl trafodaeth gyda Swyddog Gwiwerod Coch Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru, Becky Hulme, mae BASC bellach wedi ymestyn eu strimyn clustog i tua 10km y  tu hwnt i strimyn clustog y Prif Barth Gwarchod, ac maen nhw hefyd wedi cynnwys Coedwig Brechfa, lle gwyddys bod gwiwerod coch yn bresennol lai na 15 mlynedd yn ôl.  Meddai Audrey:  “Y newyddion da yw y bydd yr estyniad hwn nid yn unig yn galluogi 80 arall o aelodau BASC i ddod yn gymwys i gael hyfforddiant a benthyca trapiau am ddim, ond mae'r cynllun yn agored i unrhyw un sy'n byw o fewn yr ardal estynedig newydd, ac nid aelodau BASC yn unig. Mae’r datblygiad newydd hwn yn golygu bod modd i lawer mwy o bobl ymwneud â rheoli’r wiwer lwyd, sef y cam pwysicaf er mwyn helpu i achub ein gwiwerod coch yng nghanolbarth Cymru."
 
Mae unrhyw un sy'n byw o fewn y ffin ddu yn gymwys i gael hyfforddiant am ddim a benthyg cyfarpar trapio naill ai drwy BASC neu Bartneriaeth Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru.  Cysylltwch â ni er mwyn cael y manylion.
 
Pine Marten Update
The second phase of Pine marten translocations to mid Wales is well and truly underway, with a further 19 martens (10 male, 9 female) safely transported down the M6 and released. As expected this year’s animals have been much more settled from the very start. Many of phase 1’s animals are in firmly established territories and this has meant the new releases have had a
core group of other animals to situate themselves around. The martens are still at a lower density than other natural populations, with them seeming to prefer to spread out over a larger distance than clump closely together, but this is to be expected with a lower number of animals meaning they can
pick and choose the perfect area for themselves. This has meant the radio tracking this year has really resulted in some impressive mileage (the record currently stands at 256 miles in a single 8 hour shift!). But with kits hopefully being born each year we are confident this density should slowly rise. 
 
With the animals being rather settled, we have turned our attention over the last month to preparing for the arrival of this year’s kits. Whilst last year was incredibly exciting with confirmed births, this year will be the first chance to have a truly Welsh kit born. Martens have delayed implantation meaning all the kits born to our Phase 1 females last year would have been from a Scottish mating in the August before they were translocated. This year however if we can confirm that any of our phase 1 martens have given birth we will know that it would be from a Welsh mating, which would be when we could safely say that our translocated martens are breeding and thriving successfully!
 
Despite having removed the majority of the radio collars from phase 1’s animals over the summer we still have regular contact with 4 of our females from remote camera traps; PM02 (Cwm Rheidol) who was the star of last year after being caught on camera predating a grey squirrel, PM07 (Myherin), PM04 (Ystwyth Valley), PM16 (North of Rhandirmwyn). PM02 and PM16 were two of our successful breeders last year and we are hopeful that all four of these girls will have kits this year. Over the past month we have been clearing out den boxes and checking on their condition in preparation for the arrival of kits in the spring. They often become full of squirrel drey material which makes them a less attractive prospect for a maternity den. The more room the better for these wriggly, boisterous kits as far as our females are concerned!

PM11 who gave birth in the northern Tywi last year hasn’t been seen since successfully raising her two kits in an old barn last year, but we have every reason to think she and her offspring are still in the area and will be putting a lot of effort in to camera trapping over the coming months. PM08, who was trapped to have his collar removed around Nant y gerwyn, has been caught on camera recently however, so we are quietly confident there will now be a constant presence of martens in the Tywi forest.
Josie  Bridges, Pine Marten Project Field Assistant
Y Diweddaraf am y Bele
Mae’r ail gam o symud beleod i ganolbarth Cymru yn mynd yn ei flaen.  Cafodd 19 o feleod (10 gwryw, 9 benyw) eu cludo'n ddiogel i lawr yr M6 a'u rhyddhau. Yn ôl y disgwyl, mae anifeiliaid eleni wedi ymgartrefu’n well o'r cychwyn cyntaf. Mae llawer o anifeiliaid y Cam cyntaf wedi hen ymgartrefu yn eu cynefinoedd newydd ac mae hyn wedi golygu bod gan y newydd-ddyfodiad feleod eraill o'u
hamgylch i’w gwneud yn fwy cartrefol. Mae'r beleod yn dal i fod a dwysedd poblogaeth is na phoblogaethau naturiol eraill. Mae’n ymddangos ei bod yn well ganddyn nhw wasgaru’n ehangach na byw’n agos at ei gilydd. Ond mae hyn i'w ddisgwyl gyda nifer fach o anifeiliaid, ac mae’n golygu y gallan nhw ddewis a dethol y cynefin perffaith ar gyfer eu hunain. Mae wedi golygu hefyd fod y tracio â radio eleni wedi cofnodi teithiau hir dros ben (yr hiraf ar hyn o bryd yw 256 milltir yn ystod un shifft  o wyth awr!).  Os bydd beleod ifainc yn cael eu geni bob blwyddyn – fel rydym yn gobeithio – gallwn ddisgwyl i’r raddfa ddwysedd gynyddu’n araf.

Nawr bod yr anifeiliaid wedi ymgynefino â’u cartref newydd, rydym wedi troi ein sylw yn ystod y mis diwethaf at baratoi ar gyfer genedigaeth beleod ifainc eleni. Er bod y llynedd yn hynod o gyffrous am fod genedigaethau wedi’u cadarnhau, eleni fydd y cyfle cyntaf i gael genedigaeth bele sy’n wirioneddol Gymreig. Oherwydd natur eu beichiogrwydd, byddai’r holl feleod a aned i’r anifeiliaid benyw yng Ngham 1 wedi cael eu cenhedlu yn yr Alban ym mis Awst cyn cael eu symud i Gymru. Eleni, fodd bynnag, os gallwn gadarnhau genedigaethau gan feleod Cam 1, byddwn yn gwybod eu bod wedi paru yng Nghymru, a gallwn ddweud yn hyderus bod ein beleod newydd yn bridio ac yn ffynnu.
 
Er i ni gael gwared ar y rhan fwyaf o'r coleri radio o anifeiliaid Cam 1 yn ystod yr haf, rydym yn dal i gael cyswllt rheolaidd â 4 o'n hanifeiliaid benyw trwy gyfrwng trapiau camera: PM02 (Cwm Rheidol) ; PM07 (Myherin); PM04 (Cwm Ystwyth); PM16 (i’r Gogledd o Randir-mwyn). Roedd PM02 a PM16 yn ddwy o'r beleod a fagodd yn llwyddiannus y llynedd ac rydym yn obeithiol y bydd pob un o'r pedair benyw uchod yn rhoi genedigaeth eleni. Yn ystod y mis a aeth heibio buom yn glanhau’r blychau ffau ac yn gwneud yn siŵr eu bod mewn cyflwr da ar gyfer y genedigaethau yn y gwanwyn. Yn aml maen nhw’n llenwi â deunydd nythu gwiwerod. Po fwyaf o le sydd gan y beleod ifainc, y mwyaf hapus fyddan nhw a’u mamau. Ni welwyd PM11, a roddodd enedigaeth ym Mlaenau Tywi y llynedd, ers iddi fagu dau fele ifanc yn llwyddiannus mewn ysgubor.  Serch hynny, rydym yn ffyddiog  ei bod hi a'i hepil yn dal i fod yn yr yn y cyffiniau ac fe wnawn ein gorau glas i’w dal ar gamera yn ystod y misoedd nesaf.  Cafodd PM08, a drapiwyd yng nghyffiniau Nantygerwyn er mwyn tynnu ei choler, ei dal ar gamera yn ddiweddar.  Felly, rydym yn dawel hyderus y bydd beleod i’w gweld yn gyson o hyn ymlaen yng Nghoedwig Tywi.
Josie Bridges, Cynorthwyydd Maes y Prosiect Beleod
 
Copyright © 2017 Wildlife Trust of South and West Wales, All rights reserved.


unsubscribe from this list    update subscription preferences 

Email Marketing Powered by Mailchimp